Prace nad rewizją standardów certyfikacji gospodarki leśnej w PEFC Council

W ramach tych prac powołano grupy robocze (Work Groups) mające opracowywać poszczególne zagadnienia, dla których wsparciem są zespoły zadaniowe (Task Force). PEFC Polska uczestniczy w pracach zespołu ds. bioróżnorodności i ochrony zasobów leśnych. Dotychczas odbyły się dwie telekonferencje oraz warsztaty poświęcone powyższej tematyce. Wygłoszono następujące referaty:

1. Bioróżnorodność i zagospodarowanie naturalnych lasów tropikalnych: oprócz naukowych aspektów postrzegania bioróżnorodności na różnych poziomach – od genetycznego po krajobrazowy - poruszono problem skali czasu w badaniach nad bioróżnorodnością i trudności w ocenie roli certyfikacji ze względu na stosunkowo niedługą historię (10 lat). Kluczowym pytaniem stawianym w czasie tego wystąpienia było: czy certyfikacja wspiera bioróżnorodność?
2. Bioróżnorodność w lasach strefy umiarkowanej na przykładzie Bawarii: przedstawiona problematyka, związana z ochroną przyrody i gospodarką leśną, jest w wielu aspektach bardzo podobna do polskiej – konieczność przebudowy drzewostanów iglastych, głównie świerkowych na mieszane, zagrożenie związane ze zmianami klimatycznymi i zwiększona wrażliwość lokalnych ekosystemów na niekorzystne czynniki, presja na las ze strony różnych użytkowników – począwszy od przemysłu drzewnego i energetyki na radykalnych organizacjach proekologicznych kończąc, znaczna powierzchnia lasów objęta siecią NATURA 2000. Dodatkowym utrudnieniem w prowadzeniu zrównoważonej gospodarki jest struktura własnościowa – dominują lasy prywatne, o bardzo małej powierzchni przypadającej na jednego właściciela. Ostatnie dekady to także nasilająca się urbanizacja i emigracja ludności wiejskiej, czego konsekwencją jest brak zainteresowania prowadzeniem jakiejkolwiek racjonalnej gospodarki leśnej, w tym również działań służących poprawie zdrowotności i odporności drzewostanów.
3. Udoskonalanie prawa i zarządzania w lasach Rosji i krajów byłego ZSRR: dotyczyła bioróżnorodności i certyfikacji lasów borealnych. Obok wielu krytycznych uwag np. na temat inwentaryzacji wielkopowierzchniowych, wykonywanych na obszarach tajgi, wykorzystywanych do monitorowania bioróżnorodności, sformułowane zostały zasadnicze konkluzje: a. prawidłowa gospodarka leśna nie stoi w sprzeczności z ochroną bioróżnorodności, b. rozwój ekonomiczny i ochrona zasobów leśnych są kompatybilne i mogą być prowadzone w sposób zapewniający zachowanie bioróżnorodności.
4. Użytkowanie środków chemicznych w leśnictwie: przedstawione przez długoletniego pracownika brytyjskiego urzędu zajmującego się rejestracją środków chemicznych. W świetle jego wypowiedzi kryteria odnoszące się do zakazu użytkowania niektórych środków chemicznych są bardzo restrykcyjne, mimo, że rzeczywiście są to substancje niebezpieczne. Zastosowanie pestycydów jest zawsze wyborem mniejszego zła i w taki sposób powinno być rozważane. Szczególną uwagę należy skierować nie tyle na to jaki środki dopuszczać do użytku, ile na możliwie najlepszą ochronę przed ich negatywnymi skutkami – zabezpieczenie i szkolenie personelu, sprawność sprzętu, stosowanie najmniejszych możliwych dawek, utylizację odpadów etc. Zwrócono również uwagę na stosowanie w niektórych bardzo restrykcyjnych systemach certyfikacyjnych derogacji, które są faktycznym dopuszczaniem stosowania zakazanych pestycydów, tyle, że za opłatą. Obniża to wiarygodność całego systemu i w żaden sposób nie sprzyja faktycznej ochronie środowiska.
5. Zmiana form użytkowania lasów z punktu widzenia państw rozwijających się: problematyka była przedstawiana na przykładzie Malezji, której powierzchnia leśna przekracza 55%. Temat ten wzbudza wiele kontrowersji, jako, że wiązany jest ze zmianami klimatycznymi i utratą bioróżnorodności w ekosystemach uznawanych za szczególnie cenne. Panuje powszechna zgoda, zwłaszcza w kręgach europejskich działaczy ekologicznych, że proces ten powinien być powstrzymany, również z zastosowaniem restrykcji wobec państw zezwalających na wylesienia. Tymczasem w Malezji zasady zrównoważonego leśnictwa są stosowane już od 30 lat a całość powierzchni leśnej podlega certyfikacji. Jednocześnie zakładanie plantacji na niewielkich powierzchniach po wykarczowaniu lasów jest postrzegane jako sposób na zwiększenie dochodów lokalnych społeczności i tym samym – zmniejszenie presji na pozostałe obszary leśne, co pozwala na zapobieganie ich degradacji. Absolutny zakaz konwersji jest odbierany jako hamulec rozwoju gospodarczego krajów trzeciego świata i jedna z przyczyn ich pozostawania w ubóstwie.
6. Identyfikacja i zarządzanie specjalnymi biotopami i ekosystemami reprezentatywnymi: przedstawione zostało przez pracownika NABU, niemieckiej organizacji ekologicznej. W skali całej Europy widoczny jest niedostatek lasów pozostawionych do naturalnego rozwoju, niezagospodarowanych przez człowieka. Jedynie około 1% powierzchni leśnej podlega reżimowi ścisłej ochrony, pozostałe lasy chronione są w sposób aktywny (również sieć NATURA 2000). Ogranicza to możliwości występowania wielu gatunków (skupiono się głównie na ptakach i owadach) związanych z późnymi stadiami rozwojowymi i martwym drewnem. Brak jest również korytarzy ekologicznych pomiędzy tego typu chronionymi ekosystemami. Postulowano wobec tego stworzenie sieci lasów nieużytkowanych w formie „wysp bioróżnorodności” połączonych korytarzami, zapewniającymi łączność i możliwość migracji gatunków pomiędzy nimi. Powierzchnia lasów, na której miałoby być zaniechane użytkowanie wynosiłaby 10%. Jej zasadnicze elementy, czyli „wyspy”, o powierzchni około 1000ha, powinny być zlokalizowane w lasach publicznych, natomiast w lasach prywatnych miałyby być lokalizowane korytarze. Kryterium wyznaczania takich powierzchni miałby być wiek (powyżej 180 lat) i minimum 25 lat braku użytkowania. Przedstawiono również mapę planowanych sieci lasów chronionych w skali Europy.